Bảng mô tả các khoáng vật mẫu
Lưu ý: Độ cứng và màu sắc có thể thay đổi tùy thành phần, mức độ phong hóa và đặc điểm của từng mẫu. Với thạch cao, tan và mica, có thể dùng móng tay để kiểm tra độ cứng; với canxit, chỉ sử dụng HCl loãng dưới sự hướng dẫn của giảng viên.
| STT | Tên khoáng vật CTHH | Màu sắc | Ánh | Độ cứng Mohs | Cát khai, vết vỡ | Dấu hiệu nhận biết chính | Ý nghĩa đối với đất đai và kinh tế | Thành phần KV chính của đá nào |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Thạch anh (Quartz) SiO2 | Không màu, trắng, xám | Thủy tinh | 7 | Không cát khai; vết vỡ vỏ sò | Cứng, khó bị cào xước bằng dao thép thông thường | Là thành phần phổ biến trong cát, đất cát; ảnh hưởng đến thành phần cơ giới và khả năng giữ nước của đất | Đá magma, đá trầm tích, đá biến chất |
| 2 | Felspat kali (K-feldspar) | Trắng, hồng, đỏ nhạt | Thủy tinh | 6 | Hai phương cát khai gần vuông góc | Thường có màu hồng hoặc trắng, mặt cát khai tương đối phẳng | Khoáng vật tạo đất, cung cấp kali trong quá trình phong hóa | |
| 3 | Plagioclas (Plagioclase) | Trắng, xám | Thủy tinh | 6–6,5 | Hai phương cát khai gần vuông góc | Một số mẫu có các vạch song song trên mặt cát khai | Tham gia hình thành đất từ đá magma, cung cấp các nguyên tố như Ca và Na | |
| 4 | Muscovit (Muscovite) | Không màu, trắng bạc, vàng nhạt | Thủy tinh đến ngọc trai | 2–2,5 | Một phương cát khai hoàn toàn | Tách thành các lá mỏng, trong hoặc ánh bạc | Có trong đá mẹ và vật liệu phong hóa; góp phần hình thành khoáng vật sét | |
| 5 | Biotit (Biotite) | Nâu sẫm, nâu đen, đen | Thủy tinh đến ngọc trai | 2,5–3 | Một phương cát khai hoàn toàn | Tách thành lá mỏng, thường có màu sẫm | Khi phong hóa có thể giải phóng K, Fe và Mg, góp phần cung cấp dinh dưỡng cho đất | |
| 6 | Canxit (Calcite) | Không màu, trắng, đôi khi nhiều màu | Thủy tinh | 3 | Ba phương cát khai dạng thoi | Sủi bọt mạnh khi nhỏ HCl loãng | Là thành phần của đá vôi; có ý nghĩa trong cải tạo đất chua và sản xuất vật liệu xây dựng | |
| 7 | Đolomit (Dolomite) | Trắng, xám, hồng nhạt | Thủy tinh | 3,5–4 | Ba phương cát khai dạng thoi | Thường phản ứng yếu với HCl loãng nguội khi ở dạng khối | Nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; cung cấp Ca và Mg cho đất khi phong hóa | |
| 8 | Kaolinit (Kaolinite) | Trắng, trắng ngà, xám nhạt | Đất, mờ | 2–2,5 | Cát khai kém rõ | Mềm, dạng đất hoặc khối mịn, thường không có ánh rõ | Khoáng vật sét quan trọng, ảnh hưởng đến tính chất cơ lý và khả năng giữ nước của đất; nguyên liệu sản xuất gốm sứ | |
| 9 | Tan (Talc) | Trắng, xanh nhạt, xám lục | Ngọc trai đến mỡ | 1 | Một phương cát khai hoàn toàn | Rất mềm, có cảm giác trơn như xà phòng | Khoáng sản công nghiệp; là ví dụ điển hình về khoáng vật có độ cứng thấp | |
| 10 | Thạch cao (Gypsum) | Trắng, không màu, xám nhạt | Thủy tinh đến ngọc trai | 2 | Một phương cát khai hoàn toàn, các phương khác rõ | Dễ bị cào xước bằng móng tay | Nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; có thể dùng cung cấp Ca và S cho đất | |
| 11 | Halit (Halite) | Không màu, trắng | Thủy tinh | 2,5 | Ba phương cát khai lập phương | Cát khai tạo các mặt vuông; tan trong nước, có vị mặn nhưng không nếm mẫu thực hành | Liên quan đến đất mặn và quá trình tích tụ muối; là nguyên liệu công nghiệp | |
| 12 | Hematit (Hematite) | Đỏ nâu, xám thép, đen | Kim loại đến đất | 5–6,5 | Không cát khai rõ; vết vỡ không đều | Vết vạch màu đỏ nâu | Tạo màu đỏ, nâu đỏ cho đất; là quặng sắt có giá trị kinh tế | |
| 13 | Magnetit (Magnetite) | Đen | Kim loại | 5,5–6,5 | Không cát khai rõ; vết vỡ không đều | Có từ tính, vết vạch màu đen | Quặng sắt; có thể xuất hiện trong đất và trầm tích có nguồn gốc từ đá magma | |
| 14 | Olivin (Olivine) | Xanh lục, vàng lục | Thủy tinh | 6,5–7 | Không cát khai rõ; vết vỡ không đều | Màu xanh lục, thường gặp trong đá magma mafic và siêu mafic | Khi phong hóa có thể giải phóng Mg và Fe, góp phần hình thành đất từ đá mẹ giàu khoáng vật mafic |
Yêu cầu thực hành
Sau khi hoàn thành bài thực hành, sinh viên cần:
- Nhận biết được các khoáng vật phổ biến thông qua màu sắc, ánh, độ cứng, cát khai và các tính chất đặc trưng.
- Biết sử dụng các dụng cụ đơn giản để kiểm tra, so sánh và mô tả mẫu khoáng vật.
- Phân biệt được một số khoáng vật tạo đá phổ biến với khoáng vật có giá trị công nghiệp.
- Giải thích được mối liên hệ bước đầu giữa thành phần khoáng vật của đá mẹ với quá trình phong hóa, hình thành đất và tính chất của đất.
- Nhận biết ý nghĩa của một số khoáng vật trong đánh giá tài nguyên, sử dụng đất và phát triển kinh tế đất đai.