Phiếu 1 – Khoáng vật

Tính chất vật lý · 8 khoáng vật tạo đá · Thang độ cứng Mohs · Thời lượng 3 tiết · Chuẩn đầu ra CHP2 · ĐG1.1, ĐG1.2, ĐG1.3

Họ tên SV:

MSSV:

Nhóm / Trạm xuất phát:

Ngày thực tập:

Mục tiêu buổi học — sau buổi này bạn có thể:

Thực hiện đúng 6 phép thử: màu – ánh – vết vạch – độ cứng – cát khai/vết vỡ – phản ứng HCl.
Xếp một khoáng vật lạ vào đúng khoảng độ cứng Mohs bằng vật thử thông dụng.
Nhận diện 8 khoáng vật tạo đá chính và nêu ít nhất 2 dấu hiệu đặc trưng cho mỗi loại.
Giải thích vì sao độ cứng, cát khai, vết vạch tin cậy hơn màu sắc.

1. Kiến thức nền (đọc trước 5 phút)

Tính chất	Cách thử tại bàn	Ghi nhớ
Màu	Nhìn trên mặt vỡ tươi	Kém tin cậy: thạch anh có tím, hồng, trắng, xám…
Ánh	Xoay mẫu dưới đèn	Kim loại / phi kim (thủy tinh, xà cừ, mỡ, đất)
Vết vạch	Vạch lên tấm sứ không men	Màu bột ổn định hơn màu mẫu (hematit: nâu đỏ; pyrit: đen)
Độ cứng	Vật cứng hơn vạch được vật mềm hơn	Móng tay 2,5 · đồng xu 3,5 · dao/đinh 5,5 · kính 5,5 · dũa thép 6,5
Cát khai	Tìm mặt phẳng nhẵn, phản chiếu	1 hướng (mica) · 2 hướng ⟂ (feldspar) · 3 hướng khối thoi (calcit)
Vết vỡ	Mặt vỡ không phẳng	Vỏ sò (thạch anh, obsidian), gồ ghề, xơ
Phản ứng HCl 10%	Nhỏ 1 giọt, quan sát sủi bọt	Chỉ carbonat (calcit mạnh; dolomit chỉ khi cạo bột)
Tỷ trọng	Nhấc so sánh mẫu cùng cỡ	Thạch anh 2,65 · galen 7,5 · vàng 19,3

Thang độ cứng Mohs (10 khoáng vật chuẩn)

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
Talc	Thạch cao	Calcit	Fluorit	Apatit	Orthoclase	Thạch anh	Topaz	Corindon	Kim cương
Móng tay →	← 2,5	Đồng xu 3,5 →		← dao, kính 5,5	Dũa thép 6,5 →	Vạch kính dễ			Cứng nhất

2. Hoạt động 1 — Trạm Mohs (15 phút)

Cách tổ chức (học theo trạm, nhóm 4–5 SV)

Lớp chia 5 nhóm, luân phiên qua 4 trạm, mỗi trạm 12 phút. Tại mỗi trạm: Quan sát độc lập (2′) → Trao đổi cặp (2′) → Thống nhất nhóm & ghi phiếu (Think–Pair–Share). Giảng viên chỉ gợi ý bằng câu hỏi, không nói đáp án. Trạm 1: bộ Mohs; Trạm 2–4: khay 8 khoáng vật tạo đá (mỗi trạm 2–3 mẫu) + tấm sứ, kính, đinh, HCl. Kết thúc: mỗi nhóm trình bày kết quả nhận diện một mẫu vật mà nhóm đánh giá là khó nhận diện nhất (1′) — ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Dùng móng tay – đồng xu – đinh sắt – mảnh kính – dũa để xếp 5 mẫu “ẩn danh” (ký hiệu M1–M5) vào khoảng độ cứng. Ghi vật thử vạch được (✓) và không vạch được (✗).

Mẫu	Móng tay (2,5)	Đồng xu (3,5)	Đinh/kính (5,5)	Dũa (6,5)	Khoảng độ cứng	Có thể là khoáng vật Mohs số…
M1
M2
M3
M4
M5

3. Hoạt động 2 — Mô tả & gọi tên 8 khoáng vật tạo đá (60 phút)

Gợi ý quan sát

Thứ tự nên làm: độ cứng → cát khai/vết vỡ → ánh → vết vạch → HCl → màu. Gọi tên sau cùng, kèm 2 dấu hiệu quyết định. Feldspar: tìm 2 mặt cát khai gần vuông góc; plagioclase có sọc song sinh mảnh như sợi tóc, orthoclase thường hồng/xám thịt và không sọc.

Mẫu	Màu	Ánh	Độ cứng	Cát khai / vết vỡ	HCl	Dấu hiệu khác (sọc, lá dẻo, màu oliu…)	Tên khoáng vật
Mẫu 1
Mẫu 2
Mẫu 3
Mẫu 4
Mẫu 5
Mẫu 6
Mẫu 7
Mẫu 8

4. Câu hỏi vận dụng (15 phút, làm cá nhân)

Câu 1. Hai mẫu đều màu trắng, ánh thủy tinh. Mẫu X vạch được kính, mẫu Y bị đồng xu vạch và sủi bọt với HCl. Gọi tên X, Y và nêu phép thử quyết định.

Câu 2. Vì sao biotit và muscovit tách thành lá mỏng dẻo, còn thạch anh thì không? (gợi ý: cấu trúc tinh thể – liên kết).

Câu 3. Một mẫu có 2 hướng cát khai ~90°, màu hồng, độ cứng 6. Đó là orthoclase hay plagioclase? Cần thêm quan sát gì để chắc chắn?

Câu 4. Thạch anh (SiO₂) và olivin ((Mg,Fe)₂SiO₄) đều cứng 6,5–7. Phân biệt bằng dấu hiệu nào ngoài màu?

Liên hệ SDGs / Net Zero

Olivin và các silicat Mg phản ứng với CO₂ tạo carbonat bền vững (khoáng hóa carbon – mineral carbonation), là một hướng chôn vùi CO₂ hướng tới Net Zero (SDG 13). Theo bạn, tính chất nào của khoáng vật quyết định tốc độ phản ứng này?

Tự đánh giá sau buổi học

Sau buổi học, tôi có thể:	Chưa	Tạm được	Tự tin
Thực hiện phép thử độ cứng đúng cách (vạch, lau, kiểm tra vết)
Phân biệt cát khai với vết vỡ
Gọi tên 8 khoáng vật tạo đá với 2 dấu hiệu
Giải thích vì sao màu sắc không đủ để nhận diện

Phần dành cho giảng viên — chấm theo Rubric R2 (phiếu học tập); điểm phiếu tính vào ĐG1.2 (kiểm tra thường xuyên), phát biểu/thảo luận ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Tiêu chí	Tối đa	Điểm
Bảng Mohs (HĐ1) đúng khoảng độ cứng	2
Bảng mô tả 8 khoáng vật: đủ ô, thuật ngữ đúng	3
Gọi tên đúng (0,25/mẫu)	2
Câu hỏi vận dụng	2
Thái độ, an toàn (HCl, kính), hợp tác	1
Tổng	10