Phiếu 2 – Đá magma

Kiến trúc · Thành phần · 8 mẫu đá magma phổ biến · Thời lượng 3 tiết · Chuẩn đầu ra CHP2 · ĐG1.1, ĐG1.2, ĐG1.3

Họ tên SV:

MSSV:

Nhóm / Trạm xuất phát:

Ngày thực tập:

Mục tiêu buổi học — sau buổi này bạn có thể:

Phân biệt đá xâm nhập – phun trào qua kiến trúc (hiển tinh, ẩn tinh, ban trạng, thủy tinh, bọt).
Ước lượng chỉ số màu để xếp đá vào nhóm felsic – trung tính – mafic – siêu mafic.
Mô tả, gọi tên granit, rhyolit, diorit, andesit, gabro, basalt, obsidian, đá bọt và liên hệ điều kiện thành tạo.
Vẽ sơ đồ 2 chiều (kiến trúc × thành phần) để định danh đá magma.

1. Kiến thức nền

Kiến trúc	Nghĩa là gì	Suy ra
Hiển tinh (hạt thô–vừa)	Tinh thể ≥ 1 mm, nhìn thấy	Nguội chậm, dưới sâu → xâm nhập
Ẩn tinh / vi tinh	Hạt rất nhỏ, không phân biệt	Nguội nhanh, bề mặt → phun trào
Ban trạng (porphyr)	Ban tinh lớn trên nền mịn	2 giai đoạn nguội
Thủy tinh	Không tinh thể, vết vỡ vỏ sò	Nguội cực nhanh
Bọt / lỗ hổng	Nhiều lỗ khí	Dung nham giàu khí, phun nổ

Nhóm	SiO₂	Màu	Khoáng vật chính
Felsic (acid)	> 66%	Sáng	Thạch anh, K-feldspar, Na-plagioclase, mica
Trung tính	52–66%	“Muối tiêu”	Plagioclase, amphibol, pyroxen, biotit
Mafic (bazơ)	45–52%	Sẫm	Ca-plagioclase, pyroxen, olivin
Siêu mafic	< 45%	Lục–đen	Olivin, pyroxen

	Felsic	Trung tính	Mafic	Siêu mafic
Xâm nhập (hiển tinh)	Granit	Diorit	Gabro	Peridotit
Phun trào (ẩn tinh/ban trạng)	Rhyolit	Andesit	Basalt	(Komatiit – hiếm)
Thủy tinh / bọt	Obsidian · Đá bọt (pumice)		Scoria

2. Hoạt động 1 — So sánh cặp (15 phút)

Cách tổ chức (học theo trạm, nhóm 4–5 SV)

Lớp chia 5 nhóm, luân phiên qua 4 trạm, mỗi trạm 15 phút. Tại mỗi trạm: Quan sát độc lập (2′) → Trao đổi cặp (2′) → Thống nhất nhóm & ghi phiếu (Think–Pair–Share). Giảng viên chỉ gợi ý bằng câu hỏi, không nói đáp án. Mỗi trạm 2 mẫu cùng thành phần, khác kiến trúc (granit–rhyolit, diorit–andesit, gabro–basalt, obsidian–đá bọt). Kết thúc: mỗi nhóm trình bày kết quả nhận diện một mẫu vật mà nhóm đánh giá là khó nhận diện nhất (1′) — ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Cặp mẫu	Giống nhau ở…	Khác nhau ở…	Mẫu nào nguội nhanh hơn? Vì sao?
Cặp 1
Cặp 2
Cặp 3
Cặp 4

3. Hoạt động 2 — Mô tả & định danh 8 mẫu (60 phút)

Gợi ý quan sát

Chỉ số màu = % khoáng vật sẫm màu ước lượng bằng mắt (0–15 felsic, 15–40 trung tính, 40–70 mafic, > 70 siêu mafic). Thấy hạt thạch anh trong suốt/xám ánh mỡ → chắc chắn felsic. Nhấc mẫu: đá bọt nổi trên nước; basalt nặng, chắc.

Mẫu	Màu / chỉ số màu (%)	Kiến trúc	Khoáng vật nhận ra	Xâm nhập hay phun trào	Nhóm thành phần	Tên đá	Điều kiện thành tạo
Mẫu 1
Mẫu 2
Mẫu 3
Mẫu 4
Mẫu 5
Mẫu 6
Mẫu 7
Mẫu 8

4. Câu hỏi vận dụng

Câu 1. Hai mẫu đen: một ẩn tinh nặng, một thủy tinh bóng vết vỡ vỏ sò. Tên và vì sao cùng “đen” nhưng khác nhóm thành phần?

Câu 2. Giải thích vì sao magma giàu SiO₂ thường tạo núi lửa phun nổ (rhyolit, đá bọt, tro), còn magma bazơ tạo dòng chảy basalt?

Câu 3. Một mẫu ban trạng: ban tinh feldspar hồng 1 cm trên nền hạt mịn xám nhạt. Lịch sử nguội của nó gồm mấy giai đoạn? Gọi tên.

Câu 4. Vẽ (phác) chu trình đá và đánh dấu vị trí của granit và basalt.

Liên hệ SDGs / Net Zero

Basalt giàu Ca–Mg được dùng để khoáng hóa CO₂ (dự án CarbFix, Iceland: CO₂ hòa tan bơm vào basalt → carbonat trong < 2 năm). Vì sao basalt phù hợp hơn granit cho việc này?

Tự đánh giá sau buổi học

Sau buổi học, tôi có thể:	Chưa	Tạm được	Tự tin
Phân biệt kiến trúc hiển tinh / ẩn tinh / ban trạng / thủy tinh / bọt
Ước lượng chỉ số màu
Định danh 8 mẫu đá magma
Liên hệ kiến trúc với tốc độ nguội

Phần dành cho giảng viên — chấm theo Rubric R2 (phiếu học tập); điểm phiếu tính vào ĐG1.2 (kiểm tra thường xuyên), phát biểu/thảo luận ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Tiêu chí	Tối đa	Điểm
HĐ1 so sánh cặp: nêu đúng kiến trúc & tốc độ nguội	2
Bảng 8 mẫu: đủ ô, thuật ngữ đúng	3
Gọi tên đúng (0,25/mẫu)	2
Câu hỏi vận dụng	2
Thái độ, hợp tác, bảo quản mẫu	1
Tổng	10

Nhận xét: Điểm cộng thảo luận (ĐG1.3): 0,25 0,5

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: ĐÁ MAGMA

1. Kiến thức nền

2. Hoạt động 1 — So sánh cặp (15 phút)

3. Hoạt động 2 — Mô tả & định danh 8 mẫu (60 phút)

4. Câu hỏi vận dụng

Tự đánh giá sau buổi học