Phiếu 3 – Đá trầm tích

Vụn cơ học · Hóa học · Sinh hóa · Môi trường thành tạo · Thời lượng 3 tiết · Chuẩn đầu ra CHP2 · ĐG1.1, ĐG1.2, ĐG1.3

Họ tên SV:

MSSV:

Nhóm / Trạm xuất phát:

Ngày thực tập:

Mục tiêu buổi học — sau buổi này bạn có thể:

Xếp đá trầm tích vào 3 nhóm nguồn gốc; mô tả theo kích thước hạt (Wentworth), độ chọn lọc, độ mài tròn, xi măng, phân lớp.
Định danh cát kết, bột/sét kết, cuội kết, dăm kết, đá vôi (hóa thạch), travertin, laterit.
Suy luận năng lượng dòng chảy – quãng đường vận chuyển – môi trường từ đặc điểm hạt.
Nhận diện hóa thạch đơn giản và nêu ý nghĩa môi trường.

1. Kiến thức nền

Nhóm	Thành tạo	Đá tiêu biểu	Dấu hiệu
Vụn cơ học (lưu tính)	Mảnh vụn → vận chuyển → lắng → nén, xi măng hóa	Cuội kết, dăm kết, cát kết, bột kết, sét kết	Thấy hạt; thô (>2 mm) – cát (2–0,0625) – bột (0,0625–0,004) – sét (<0,004 mm)
Hóa học	Kết tủa từ dung dịch (bốc hơi, đổi T–pH)	Đá vôi vi hạt, travertin, thạch cao, muối mỏ, laterit*	Hạt rất mịn/tinh thể; travertin lỗ hổng, dải màu; sủi HCl
Sinh hóa / hữu cơ	Tích tụ vỏ, xương, thực vật	Đá vôi vỏ sò, đá vôi san hô, đá phấn, than	Hóa thạch nhìn thấy; sủi HCl mạnh

* Laterit: sản phẩm phong hóa – kết vón sắt–nhôm ở khí hậu nhiệt đới (đá ong), xếp vào nhóm trầm tích tàn dư/hóa học. Rất phổ biến ở Đông Nam Bộ – vật liệu xây dựng truyền thống.

Độ mài tròn	Góc cạnh → Tròn cạnh	Độ chọn lọc	Kém (nhiều cỡ hạt) → Tốt (đồng đều)
Ý nghĩa	Quãng đường vận chuyển ngắn → dài	Ý nghĩa	Lắng nhanh/dòng bùn, băng → sóng, gió, dòng ổn định

2. Hoạt động 1 — “Đọc hạt” (15 phút)

Cách tổ chức (học theo trạm, nhóm 4–5 SV)

Lớp chia 5 nhóm, luân phiên qua 4 trạm, mỗi trạm 15 phút. Tại mỗi trạm: Quan sát độc lập (2′) → Trao đổi cặp (2′) → Thống nhất nhóm & ghi phiếu (Think–Pair–Share). Giảng viên chỉ gợi ý bằng câu hỏi, không nói đáp án. Trạm 1: cuội kết + dăm kết; Trạm 2: cát kết + bột/sét kết (kính lúp, thước cỡ hạt); Trạm 3: đá vôi hóa thạch + travertin + HCl; Trạm 4: laterit + mẫu “ẩn danh”. Kết thúc: mỗi nhóm trình bày kết quả nhận diện một mẫu vật mà nhóm đánh giá là khó nhận diện nhất (1′) — ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Mẫu	Cỡ hạt chủ đạo (mm) / tên cấp hạt	Chọn lọc (kém/vừa/tốt)	Mài tròn (góc cạnh…tròn)	Suy luận: năng lượng & quãng đường
T1-a
T1-b
T2-a
T2-b

3. Hoạt động 2 — Mô tả & định danh 7 mẫu (55 phút)

Gợi ý quan sát

Sủi bọt HCl → có carbonat (đá vôi, travertin, xi măng vôi trong cát kết). Vỏ sò, huệ biển, san hô → biển nông ấm. Hạt thạch anh tròn, chọn lọc tốt, phân lớp xiên → gió/bãi biển. Dăm kết góc cạnh → sườn tích, đứt gãy.

Mẫu	Màu	Nhóm nguồn gốc	Cỡ hạt / tinh thể	Chọn lọc – mài tròn	HCl	Cấu tạo, hóa thạch, đặc điểm khác	Tên đá	Môi trường thành tạo
Mẫu 1
Mẫu 2
Mẫu 3
Mẫu 4
Mẫu 5
Mẫu 6
Mẫu 7

4. Câu hỏi vận dụng

Câu 1. Một cát kết hạt tròn, chọn lọc tốt, chỉ gồm thạch anh; cát kết khác hạt góc cạnh, nhiều feldspar và mảnh đá. Mẫu nào “trưởng thành” hơn, vì sao, và gợi ý nguồn/khí hậu?

Câu 2. Vì sao đá vôi ở Hà Tiên – Kiên Lương chứa san hô, huệ biển? Điều kiện môi trường lúc thành tạo?

Câu 3. Laterit (đá ong) ở Củ Chi, Bình Dương hình thành thế nào? Vì sao thường thấy ở địa hình đồi thấp, mực nước ngầm dao động?

Câu 4. Đá trầm tích chiếm ~75% diện tích bề mặt nhưng chỉ ~5% thể tích vỏ Trái đất. Giải thích.

Liên hệ SDGs / Net Zero

Đá vôi là nguyên liệu xi măng (phát thải ~0,8 t CO₂/t clinker). Hãy đề xuất 1 cách giảm phát thải ngành xi măng liên quan tới vật liệu địa chất (gợi ý: puzolan, tro bay, xỉ, đất sét nung).

Tự đánh giá sau buổi học

Sau buổi học, tôi có thể:	Chưa	Tạm được	Tự tin
Dùng thang Wentworth để gọi tên cấp hạt
Đánh giá độ chọn lọc, độ mài tròn
Định danh 7 mẫu trầm tích
Suy luận môi trường thành tạo từ mẫu

Phần dành cho giảng viên — chấm theo Rubric R2 (phiếu học tập); điểm phiếu tính vào ĐG1.2 (kiểm tra thường xuyên), phát biểu/thảo luận ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Tiêu chí	Tối đa	Điểm
HĐ1 đọc hạt: cỡ hạt, chọn lọc, mài tròn, suy luận	2
Bảng 7 mẫu: đủ ô, thuật ngữ đúng	3
Gọi tên đúng (0,3/mẫu)	2
Câu hỏi vận dụng	2
Thái độ, hợp tác	1
Tổng	10

Nhận xét: Điểm cộng thảo luận (ĐG1.3): 0,25 0,5

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3: ĐÁ TRẦM TÍCH

1. Kiến thức nền

2. Hoạt động 1 — “Đọc hạt” (15 phút)

3. Hoạt động 2 — Mô tả & định danh 7 mẫu (55 phút)

4. Câu hỏi vận dụng

Tự đánh giá sau buổi học