Phiếu 4 – Đá biến chất

Tác nhân · Biến chất khu vực – tiếp xúc · Có phiến – không phiến · Đá mẹ · Thời lượng 3 tiết · Chuẩn đầu ra CHP2 · ĐG1.1, ĐG1.2, ĐG1.3

Họ tên SV:

MSSV:

Nhóm / Trạm xuất phát:

Ngày thực tập:

Mục tiêu buổi học — sau buổi này bạn có thể:

Nêu 3 tác nhân biến chất (T > 150–200 °C, P > 1,5 kbar, dung dịch hoạt tính) và phân biệt biến chất khu vực – tiếp xúc.
Phân biệt đá có phiến (slate → phyllit → schist → gneiss) và không phiến (marble, quartzit, hornfels).
Xác định đá mẹ (protolith) và mức độ biến chất của mẫu.
Hoàn thiện sơ đồ chu trình đá với cả 3 nhóm đá.

1. Kiến thức nền

Đá biến chất	Cấu tạo	Hạt	Đá mẹ	Mức độ / kiểu	Dấu hiệu nhận diện
Slate (đá phiến sét)	Phiến mỏng phẳng	Rất mịn	Sét kết, bột kết	Thấp – khu vực	Tách tấm phẳng, âm thanh “keng” khi gõ, mờ
Phyllit	Phiến gợn sóng	Mịn	Slate	Thấp–trung bình	Ánh lụa/ánh xà cừ do mica vi tinh
Schist (đá phiến mica)	Phiến rõ, lấp lánh	Nhìn thấy	Sét kết, basalt	Trung bình – khu vực	Mica lớn, có thể có granat
Gneiss (gơnai)	Dải sáng – tối	Thô	Granit, sét kết	Cao – khu vực	Dải feldspar+thạch anh xen mica/amphibol
Marble (đá hoa)	Khối, không phiến	Tinh thể	Đá vôi, dolomit	Tiếp xúc hoặc khu vực	Sủi HCl, độ cứng 3, tinh thể calcit lấp lánh
Quartzit	Khối	Tinh thể gắn chặt	Cát kết thạch anh	Tiếp xúc/khu vực	Cứng 7, vỡ xuyên hạt (không vỡ quanh hạt), ánh mỡ
Hornfels	Khối, hạt mịn	Mịn	Sét kết	Tiếp xúc (gần xâm nhập)	Rất chắc, sẫm, đôi khi đốm

2. Hoạt động 1 — Ghép “đá mẹ → đá biến chất” (15 phút)

Cách tổ chức (học theo trạm, nhóm 4–5 SV)

Lớp chia 5 nhóm, luân phiên qua 4 trạm, mỗi trạm 15 phút. Tại mỗi trạm: Quan sát độc lập (2′) → Trao đổi cặp (2′) → Thống nhất nhóm & ghi phiếu (Think–Pair–Share). Giảng viên chỉ gợi ý bằng câu hỏi, không nói đáp án. Trạm 1: slate–phyllit–schist–gneiss (chuỗi mức độ); Trạm 2: đá vôi + marble, cát kết + quartzit (ghép đá mẹ); Trạm 3: hornfels + sét kết; Trạm 4: mẫu “ẩn danh” tổng hợp 3 nhóm đá. Kết thúc: mỗi nhóm trình bày kết quả nhận diện một mẫu vật mà nhóm đánh giá là khó nhận diện nhất (1′) — ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Cặp	Đá mẹ (tên, nhóm)	Đá biến chất	Điều gì đã thay đổi? (khoáng vật / kích thước hạt / cấu tạo)	Tác nhân chính
Cặp 1
Cặp 2
Cặp 3

3. Hoạt động 2 — Mô tả & định danh 7 mẫu (55 phút)

Gợi ý quan sát

Hỏi theo thứ tự: Có phiến không? → nếu có: hạt nhìn thấy không? có dải không? → nếu không: thử HCl (marble) → thử độ cứng/vết vỡ xuyên hạt (quartzit) → còn lại sẫm, chắc, mịn (hornfels).

Mẫu	Có phiến / không	Kích thước hạt	Khoáng vật nhận ra	HCl / độ cứng	Đá mẹ	Mức độ, kiểu biến chất	Tên đá
Mẫu 1
Mẫu 2
Mẫu 3
Mẫu 4
Mẫu 5
Mẫu 6
Mẫu 7

4. Câu hỏi vận dụng

Câu 1. Vì sao mica trong schist xếp song song? Lực nào gây ra, theo phương nào so với mặt phiến?

Câu 2. Một mẫu sủi bọt HCl, tinh thể lấp lánh, không hóa thạch, không phân lớp. Đó là đá vôi hay marble? Lập luận.

Câu 3. Hoàn thiện sơ đồ chu trình đá: ghi tên quá trình trên các mũi tên (magma → đá magma → trầm tích → đá trầm tích → đá biến chất → magma; và các đường tắt).

Câu 4. Marble Thanh Hóa, Yên Bái được khai thác làm đá ốp lát. Mối liên hệ với các khối xâm nhập/biến chất khu vực của vùng?

Sơ đồ chu trình đá (vẽ/phác tại đây)

Liên hệ SDGs / Net Zero

Serpentinit (biến chất từ peridotit) và các đá siêu mafic biến chất là “bể chứa” tiềm năng để khoáng hóa CO₂. Ở Việt Nam, các khối siêu mafic (Núi Nưa – Thanh Hóa) được nghiên cứu theo hướng này. Bạn nghĩ cần dữ liệu gì để đánh giá tiềm năng?

Tự đánh giá sau buổi học

Sau buổi học, tôi có thể:	Chưa	Tạm được	Tự tin
Phân biệt phiến – không phiến
Xếp chuỗi slate → gneiss theo mức độ
Xác định đá mẹ của 7 mẫu
Vẽ chu trình đá đầy đủ

Phần dành cho giảng viên — chấm theo Rubric R2 (phiếu học tập); điểm phiếu tính vào ĐG1.2 (kiểm tra thường xuyên), phát biểu/thảo luận ghi nhận điểm cộng ĐG1.3.

Tiêu chí	Tối đa	Điểm
HĐ1 ghép đá mẹ – đá biến chất	2
Bảng 7 mẫu: đủ ô, thuật ngữ đúng	3
Gọi tên đúng (0,3/mẫu)	2
Câu hỏi + sơ đồ chu trình đá	2
Thái độ, hợp tác	1
Tổng	10